Ozon maruziyeti kanser ölümlerini %80 artırdı. İstanbul’da ozon kirliliğinde %10’luk yükseliş dikkat çekiyor. Uzmanlar risklere dikkat çekiyor.
Kısa süreli ozon maruziyetinin, 24 yaygın kanser türünde ölümleri yüzde 80’e varan oranlarda artırdığı belirlendi. Avustralya, Brezilya, Kanada, Şili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’da yapılan ve Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre, ozon bağlantılı kanser ölümleri 2000 yılındaki 261 bin 270’ten 2023’te 469 bin 860’a yükseldi.
Trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonlar, ozonla ilişkili kanser ölümlerinin başlıca nedenleri olarak saptandı. Yıllık ozon konsantrasyonları metreküp başına trafikten 11 mikrogram, arazi yangınlarından 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerden 2,66 mikrogram olarak ölçüldü. Ozon konsantrasyonlarının kaynağı ülkelere göre değişiklik gösterirken, Avustralya ve Brezilya’nın bazı bölgelerinde arazi yangınları en büyük kaynak olarak öne çıktı.
Çalışma, ozon maruziyetindeki her metreküp başına 10 mikrogramlık artışın, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir artışla ilişkili olduğunu ortaya koydu. Bu oran kanser türlerine göre farklılık gösteriyor. Örneğin, her metreküp başına 10 mikrogramlık ozon artışı karaciğer kanserinde yüzde 0,42, tiroid kanserinde ise yüzde 1,43’lük bir artışa neden oluyor.
Kısa süreli ozon maruziyeti, kanser kaynaklı tüm ölümlerin yüzde 6,37’sini oluşturuyor. En yüksek oranlar Brezilya’da yüzde 10,8, Şili’de yüzde 6,3 ve Tayland’da yüzde 6 olarak kaydedildi.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, günlük ozon maruziyeti ile kanser arasındaki istatistiksel ilişkinin, ozonun sadece solunum sistemi üzerinde değil, tüm vücut üzerinde sistemik bir karsinojenik katalizör olarak etkili olduğunu kanıtladığını belirtti. Troposferik ozonun, azot oksitler ve uçucu organik bileşiklerin güneş ışığı varlığında girdiği fotokimyasal reaksiyonlar sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu ifade etti. Özdoğan, solunum seviyesindeki ozonun canlı dokular için reaktif ve tahrip edici bir molekül olduğunu vurguladı.
Kronik veya tekrarlayan kısa süreli ozon maruziyetinin, hücrelerin antioksidan savunma mekanizmalarını baskılayarak kalıcı oksidatif stres yarattığını aktaran Özdoğan, bu durumun DNA hasarına, telomer kısalmasına ve genetik değişimlere yol açarak kanserle ilgili genleri bozduğunu ve hastalığın ilerlemesini hızlandırdığını söyledi.
Farklı çalışmalarda da ozon maruziyetinin risklerinin incelendiğini belirten Özdoğan, Çin’deki Fudan Üniversitesi’nde yapılan araştırmaların, ozonun etkilerinin ‘akciğer-karaciğer ekseni’ üzerinden yayıldığını gösterdiğini belirtti. Ozon maruziyetinin akciğer mikrobiyotasını bozarak sistemik dolaşıma inflamatuar sinyaller gönderdiğini ve bu sinyallerin karaciğerde lipid metabolizmasını bozarak demir bağımlı hücre ölümü mekanizmalarını tetiklediğini açıkladı. Bu bulgunun, ozonun solunum sisteminden uzak organlarda kanser ölümünü neden artırdığını açıklayan biyolojik bir köprü sunduğunu ekledi.
Türkiye’de 2024’te metreküp başına 15,3 mikrogram olan PM2,5 ortalamasının 2025’te metreküp başına 19,2 mikrograma yükseldiğini hatırlatan Özdoğan, İstanbul gibi metropollerde ozon kirliliğinde 2024’te bir önceki yıla kıyasla yüzde 10 artış yaşandığını bildirdi. Türkiye’de ozon için yasal sınır değerinin 8 saatlik ortalamada metreküp başına 120 mikrogram olduğunu, bunun Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği metreküp başına 100 mikrogramın üzerinde kaldığını belirtti.
Kanser hastaları ve risk grubundaki bireyler için ozon maruziyetini en aza indirmenin tedavi başarısını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini söyleyen Özdoğan, ozon konsantrasyonlarının en yoğun olduğu saatlerde dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesi takibi, antioksidan destekli beslenme ve iç mekan güvenliğinin önemine dikkat çekti.
Yorum Yap